Espiritualidade em paciente Oncológicos: uma revisão sistemática

Authors

  • Sofia Gabriella Gregolini Catellani
  • Isabela Rodrigues Benedik
  • Rebecca Medeiros Camargo de Oliveira
  • Sarah Ruiz Tahin
  • Gisane Cavalcanti Rodrigues

DOI:

https://doi.org/10.34117/bjdv11n7-006

Keywords:

espiritualidade, neoplasia, ensaio clínico

Abstract

A espiritualidade é a busca de sentido, significado e respostas sobre a vida a partir de um relacionamento com o sagrado e/ou transcendente. O fenômeno de Coping pode ser entendido como a maneira que o indivíduo lida e enfrenta adversidades. Podendo ser positivo quando utilizado para enfrentamento de problemas ou negativo se piorar a perspectiva na mesma situação. Entretanto, a necessidade de abordar a espiritualidade em pacientes oncológicos tem crescido, com a busca pela humanização das práticas médicas e tratamentos mais individualizados. O objetivo do estudo é compreender a importância da espiritualidade para pacientes diagnosticados com neoplasias. O presente estudo é uma revisão sistemática, realizada em Setembro de 2024, na BVS e PubMed, dos anos de 2014 a 2024, utilizando o método PRISMA, sem restrição de língua, operador booleano "AND" e descritores DeCS: "Spirituality", "Neoplasms" e "Clinical Trial", foram encontrados 51 artigo, sendo incluídos nesta revisão 14 artigos na íntegra após a leitura de título e resumo. Todos os estudos incluídos na revisão demonstraram o impacto positivo da espiritualidade no bem-estar emocional, aspectos fisiológicos e de qualidade de vida. Por fim, a espiritualidade foi identificada como um fator crucial no enfrentamento dos desafios associados ao tratamento oncológico. Os pacientes que participaram de sessões espirituais relataram melhorias no bem-estar emocional e físico, expressando maior capacidade de lidar com o estresse da doença e com questões familiares e sociais. Em suma, os estudos demonstraram que a espiritualidade emerge como um recurso fundamental positivo no complexo processo de enfrentar o câncer.

References

Anandarah G, Hight E. Spirituality and medical practice: using the HOPE questions as a practical tool for spiritual assessment. Am Fam Physician. 2001;63(1):81-9.

Asher A, Shirazipour CH, Capaldi JM, Kim S, Diniz M, Jones B, Wertheimer J. A 6-Week Program to Strengthen Resiliency Among Women With Metastatic Cancer: A Randomized Clinical Trial. Oncologist. 2023;28(8). doi: 10.1093/oncolo/oyad091.

Bandura A. Self-Efficacy. In: Ramachandran VS, editor. Encyclopedia of human behavior. 4th ed. New York: Academic Press; 1994. p. 71-81.

Dareng EO, Jedy-Agba E, Bamisaye P, Modibbo FI, Oyeneyin LO, Adewole AS, Olanuyan OB, Dakum PS, Pharoah PD, Adebamowo CA . Influence of Spirituality and Modesty on Acceptance of Self-Sampling for Cervical Cancer Screening. PLoS One. 2015;10(11). doi: 10.1371/journal.pone.0141679.

De La Longuiniere ACF, Yarid SD. Inclusão da espiritualidade do paciente durante o tratamento quimioterápico. Saude Soc. 2024;33(1). doi: 10.1590/S0104-12902024220053pt.

de Oliveira JAC, Silva MJ, Monteiro N, Salles P, Vieira M, Pinto AC, da Luz M. Approaching spirituality using the patient-centered clinical method. J Relig Health. 2019;58(1):109-18. doi: 10.1007/s10943-017-0534-6.

Ghorbani M, Mohammadi E, Aghabozorgi R, Ramezani M. The effect of applying spiritual care model on well-being and quality of care in cancer patients. Support Care Cancer. 2021;29(5):2749-60. doi: 10.1007/s00520-020-05781-7.

Goldin PR, Gross JJ. Effects of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on emotion regulation in social anxiety disorder. Emotion. 2010;10(1):83-91. doi: 10.1037/a0018441.

Ichihara K, Nishiyama C, Kiyohara K, Morita T, Tamura K. Nursing care for spiritual pain in terminal cancer patients: A non-randomized controlled trial. J Pain Symptom Manage. 2024;67(2):126-37. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2023.10.016.

Ichihara K, Ouchi S, Okayama S, Kinoshita F, Miyashita M, Morita T, Tamura K. Effectiveness of spiritual care using spiritual pain assessment sheet for advanced cancer patients: A pilot non-randomized controlled trial. Palliat Support Care. 2019;17(1):46-53. doi: 10.1017/S1478951518000901.

Instituto Nacional do Câncer. Estatísticas do Câncer. Disponível em: https://www.gov.br/inca/pt-br/assuntos/cancer/numeros. Acesso em: 7 set. 2024.

Koenig HG. Medicina, religião e saúde. Porto Alegre, RS: L± 2012. p. 54-67.

Koenig HG, King DA, Carson VB. Handbook of religion and health. New York: Oxford University Press; 2012.

Kovács Z, Rigó A, Kökönyei G, Varga J, Győrffy B, Ábrahám J, Lám J, Riskó G, Tizedes I, Szende B, Horváth S, Kásler M. A hagyományos daganatterápiát kiegészítő komplex életmód és pszichoszociális intervenciós program - igen biztató eredményekkel. Magy Onkol. 2012;56(4):247-57. Hungarian.

Lieberman MA, Golant M, Giese-Davis J, Winzlenberg A, Benjamin H, Humphreys K, Kronenwetter C, Russo S, Spiegel D. Electronic support groups for breast carcinoma: a clinical trial of effectiveness. Cancer. 2003;97(4):920-5. doi: 10.1002/cncr.11145.

Lissoni P, Messina G, Parolini D, Balestra A, Brivio F, Fumagalli L, Vigore L, Rovelli F. A spiritual approach in the treatment of cancer: relation between faith score and response to chemotherapy in advanced non-small cell lung cancer patients. In Vivo. 2008;22(5):577-81.

Miranda TPS, Caldeira S, de Oliveira HF, Lunes DH, Nogueira DA, Chaves ECL, de Carvalho EC. Intercessory Prayer on Spiritual Distress, Spiritual Coping, Anxiety, Depression and Salivary Amylase in Breast Cancer Patients During Radiotherapy: Randomized Clinical Trial. J Relig Health. 2020;59(1):365-80. doi: 10.1007/s10943-019-00827-5.

Pallini A, Otatti F, Cremasco G, Cunha FA. Percepções de pacientes oncológicos sobre espiritualidade: um estudo qualitativo. Rev. Oncol. 2020;32:2019.

Panzini RG, Bandeira DR. Coping (enfrentamento) religioso/espiritual. Arch Clin Psychiatry (São Paulo).2007;34:126-35.

Puchalski CM, Vitillo R, Hull SK, Reller N. Improving the spiritual dimension of whole person care: reaching national and international consensus. J Palliat Med. 2014;17(6):642-56. doi: 10.1089/jpm.2014.9427.

Sabet P, Karimi S, Dehghan A, Bijani M. Effect of spirituality-based palliative care on pain, nausea, vomiting, and the quality of life in women with colon cancer: A clinical trial in Southern Iran. J Relig Health. 2023;62(3):1985-97. doi: 10.1007/s10943-023-01742-6.

Sajadi M, Niazi N, Khosravi S, Yaghobi A, Rezaei M, Koenig HG. Effect of spiritual counseling on spiritual well-being in Iranian women with cancer: A randomized clinical trial. Complement Ther Clin Pract. 2018;30:79-84. doi: 10.1016/j.ctcp.2017.12.011.

Stewart M, Brown JB, Weston WW, et al. Medicina centrada na pessoa: transformando o método clínico. 3rd ed. Porto Alegre: Artmed; 2017.

Sun V, Kim JY, Irish TL, Borneman T, Sidhu R, Klein L, Ferrell B. Palliative care and spiritual well-being in lung cancer patients and family caregivers. Psychooncology. 2016;25(12):1448-55. doi: 10.1002/pon.3987.

Published

2025-07-02

How to Cite

Catellani, S. G. G., Benedik, I. R., Oliveira, R. M. C. de, Tahin, S. R., & Rodrigues, G. C. (2025). Espiritualidade em paciente Oncológicos: uma revisão sistemática. Brazilian Journal of Development, 11(7), e80742. https://doi.org/10.34117/bjdv11n7-006

Issue

Section

Original Papers